Chương 52: Quan Đề Học vi hành.

Phong trào ghi chép bài học bắt đầu lan rộng khắp Huyện học. Bất kể là học trò lớp Thi Hương hay lớp Đồng Tử, mỗi ngày ngoài sách vở và bút mực, ai nấy đều phải mang theo một quyển sổ riêng để ghi chép. Cứ mỗi khi tan học, những kẻ chậm tay chậm chân lại lật đật chạy khắp nơi tìm người mượn sổ về chép lại.+

Trong số đó, sổ ghi chép của Sở Từ là nổi tiếng hơn hết. Y ghi nhớ vừa nhanh vừa chuẩn, chẳng bù cho những người khác, hễ viết vội là chữ nghĩa lại dính chùm vào nhau hoặc sai sót khắp nơi khiến người xem chẳng thể nào hiểu nổi.+

Có điều, muốn mượn được sổ của Sở Từ thì thường phải qua tay nhóm người Trương Văn Hải trước đã.+

Ban đầu, ai nấy đều than mỏi rã rời cả cổ tay nhưng lâu dần nhìn lại, họ mới nhận ra tốc độ viết chữ của mình đã tiến bộ hơn trước rất nhiều. Hơn nữa, để kịp ghi lại lời thầy giảng trên lớp thì họ cũng tập trung nghe giảng hơn. Khi tự bản thân cảm nhận được sự tiến bộ rõ rệt, những học trò vốn chẳng mấy mặn mà ban đầu cũng tự giác yêu thích việc ghi chép này.+

Nhiều năm sau, khi hậu thế lật xem những quyển sổ chép tay còn lưu giữ tại Huyện học Viên Sơn, họ không khỏi kinh ngạc phát hiện ra rằng nơi đây từng là cái nôi nuôi dưỡng nên biết bao đại thần và bậc đại nho.+

Chuyện mai sau tạm thời gác lại mà quay về với hiện tại.+

Vào tối mồng bốn tháng Ba, Khổng sơn trưởng đột nhiên nhận được thông báo từ huyện nha, cho biết Chúc đề học của Đề cử Học sự tư phủ Cam Châu sắp sửa đi tuần tra các huyện, đồng thời sẽ ban xuống một bức hoành phi đề bốn chữ "Hiền Lương Phương Chính". Hôm nay vừa nhận được tin Chúc đề học chọn huyện Viên Sơn làm chặng dừng chân đầu tiên, Huyện lệnh liền phỏng đoán rằng cơ hội bức hoành phi này được trao cho bách tính Viên Sơn là rất lớn.+

Bức hoành "Hiền Lương Phương Chính" này mỗi năm chỉ ban một lần và trong cả tỉnh cũng chỉ có một người duy nhất vinh dự nhận được. Quan học vụ có những lối dò hỏi riêng để biết được thanh danh cùng đức độ của các học trò rồi từ đó mới tiến cử lên trên. Tuy vậy, việc có ban thưởng hay không hoàn toàn phụ thuộc vào ý định của đề học đại nhân. Nếu ngài cho rằng không có học trò nào xứng đáng thì năm đó có thể để trống. Cho nên với một học trò bình thường, nếu có được vinh dự này thì thật đúng là tổ tiên tích đức và mộ phần kết phát.+

Những năm trước, vinh dự này thường thuộc về các học tử của phủ học Dương Tín mà không ngờ năm nay lại thuộc về phủ Cam Châu!+

Phủ Cam Châu vốn là một địa hạt thuộc tỉnh Tây Giang. Tỉnh Tây Giang quản lý tổng cộng mười ba phủ, trong đó thủ phủ đặt tại phủ Dương Tín, cũng là nơi trú đóng của chính đề học do triều đình phái đến. Chức chính đề học tuy không xếp phẩm cấp và không thuộc quyền quản lý của các bộ trong Lục bộ nhưng lại trực thuộc Đề cử Học sự tư dưới quyền Nội các, do Nội các trực tiếp điều hành.+

Dưới quyền chính đề học có các phó chức tại mỗi phủ để giám sát việc học hành của các huyện trong phủ đó. Chính đề học của tỉnh Tây Giang tuổi tác đã cao, nghe phong phanh sắp sửa xin cáo lão hồi hương nên vui vầy điền viên. Còn người kế nhiệm vị trí này rất có thể là Chúc đề học của phủ Cam Châu. Nghe nói năm qua vị này lập được công lao lớn, chuyện thăng chức xem như đã ván đóng thuyền.+

Chuyện học hành của môn sinh các huyện trong phủ không chỉ thuộc trách nhiệm giám sát của đề học mà còn gắn liền với thành tích chính sự của Huyện lệnh. Kết quả học tập của học trò trong huyện tốt hay xấu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc thăng chuyển chức quan của ông sau ba năm nhiệm kỳ.+

Nếu huyện nhà có học trò đạt được bức hoành "Hiền Lương Phương Chính", đợt đánh giá công trạng cuối năm của Huyện lệnh đại nhân chắc chắn sẽ xếp loại ưu thượng. Chính vì vậy, ông vô cùng xem trọng cơ hội lần này, ngay trong đêm đã cho mời Khổng sơn trưởng đến để bàn bạc việc đón tiếp vào ba ngày tới.+

Khổng sơn trưởng cũng không dám lơ là mà lập tức đề xuất chọn lựa vài học trò xuất sắc ở lớp Giáp hệ Thi Hương để tham gia khảo hạch. Khi ông sơ lược qua vài cái tên, trong đó có Phương Tấn Dương là vị án đầu của kỳ thi Viện vừa qua.+

Dương huyện lệnh vốn có ấn tượng rất sâu sắc với Phương Tấn Dương, bởi lẽ lúc trước chính vì chuyện thứ bậc của vị học trò này mà suýt chút nữa đã gieo ra tiếng xấu cho kỳ thi Viện. May nhờ khi ấy có Sở Từ ra tay tương trợ, xoay chuyển tình thế nên mới có thể dẹp yên sóng gió.+

"Trong Huyện học hiện tại, liệu có học trò nào tên là Sở Từ không?"+

"Dạ thưa Đại nhân, quả thực có học trò này. Chẳng hay vì sao Đại nhân lại biết đến y?" Khổng sơn trưởng có chút thắc mắc, Sở Từ rõ ràng là người được vị Huyện lệnh từ hai nhiệm kỳ trước tuyển chọn, sao đến lượt Dương huyện lệnh cũng dành nhiều sự quan tâm cho y như vậy?+

"Bản quan từng có duyên gặp gỡ vị học trò này một lần, chưa kể vị trí đứng đầu kỳ thi Tuế năm ngoái cũng chính là y. Bản quan thấy y ăn nói lưu loát, tư duy lại nhạy bén, chẳng lẽ một người như vậy vẫn chưa vào nổi lớp Giáp hả?" Dương huyện lệnh lộ vẻ thất vọng.+

"Dạ bẩm Đại nhân, chuyện này không hẳn do lỗi của y. Kỳ thi phân lớp đầu năm của Huyện học thường dựa vào kết quả của kỳ thi cuối năm trước để xếp thứ tự. Sở Từ năm ngoái không tham gia khảo hạch, theo đúng quy chế thì năm nay y vốn không được vào học. Nhưng nghĩ đến việc y có thực học, kẻ hèn này cùng các phu tử đành châm chước mở lối, tạm thời xếp y vào lớp Bính rồi sau này sẽ tính tiếp."+

"Hóa ra là vậy. Nếu đã vậy, hãy kêu y chuẩn bị sẵn một bài văn cùng một bài thơ đi. Đến lúc đó nếu đề học đại nhân muốn khảo tra thêm vài người, chúng ta cũng có nhân tài để bổ sung thêm."+

"Kẻ hèn này xin tuân lệnh."+

Tin tức về việc quan đề học sắp sửa đến thăm nhanh chóng lan truyền khắp giới học trò và trở thành chủ đề bàn tán sôi nổi nhất suốt hai ngày qua. Bất kể là ai, hễ tụ năm tụ ba trò chuyện thì đề tài này luôn được đưa lên hàng đầu.+

Khổng sơn trưởng cũng gọi mấy học trò đến để dặn dò chuyện. Những người được chọn trúng thì mừng rỡ đến mức gần như muốn vênh mặt lên trời. Điều này chứng tỏ điều gì? Chứng tỏ họ sắp sửa có cơ hội được diện kiến và hầu chuyện với một đại thần triều đình. Biết đâu sau khi trò chuyện, đại nhân kia lại kinh ngạc trước tài hoa của bọn họ mà nhận làm học trò đóng cửa cũng nên!+

Kẻ nào dám huênh hoang nói ra những lời này giữa thanh thiên bạch nhật thường sẽ bị người khác khinh bỉ nhưng trong thâm tâm mỗi người, ai nấy đều thầm nhen nhóm một tia hy vọng như vậy.+

Trong số những học trò được sơn trưởng gọi đến, lớp Giáp có sáu người gồm Tề Húc, Giang Hoài, Chu Thừa Viễn, Tưởng Tất Tiên, Phương Tấn Dương và Trần Tử Phương; lớp Ất có hai người là Lạc Ứng Thư và Hà Tiến.+

Khi tám người bọn họ đang cùng nhau rảo bước hướng về phía thư phòng của sơn trưởng, từ đằng xa là họ bỗng nhìn thấy Sở Từ cũng đang đi cùng một hướng với mình.+

"Sở huynh, huynh cũng đến thư phòng của sơn trưởng đấy à?"+

"Xuy..."+

Phương Tấn Dương còn chưa dứt lời thì bên cạnh đã vang lên một tiếng cười nhạo đầy mỉa mai khiến gương mặt hắn lập tức đỏ bừng vì ngượng.+

"Vị huynh đài này, cớ sao lại bật cười đầy khinh miệt trước lời nói của tại hạ như vậy?"+

"Lời của huynh nực cười quá nên ta thật sự nhịn không được đấy thôi. Ai mà chẳng biết Sở Từ hiện tại chỉ là học trò lớp Bính, sơn trưởng làm sao có thể để y đứng ở hàng trước đón tiếp đề học đại nhân cho được?" Giọng của Hà Tiến không lớn nhưng vẻ coi thường hiện rõ trên nét mặt khiến người ta không khỏi khó chịu.+

Trước kia hắn luôn nhắm vào Sở Từ là vì khi y thi đỗ vào lớp Thi Huyện, chính sự xuất hiện của y đã đẩy hắn văng ra khỏi lớp Giáp. Giờ đây, hắn tự mãn với vị trí thứ hai của lớp Ất nên lại bắt đầu xem nhẹ Sở Từ mà chẳng thèm động não suy nghĩ xem vì sao một người như y lại phải ngồi ở lớp Bính.+

"Kìa, chẳng phải Hà huynh đây à? Tề huynh cũng ở đây à? Vừa rồi hai vị cùng Phương huynh đang bàn tán về ta đấy hả? Ôi, cái trí nhớ của ta ngày thường vốn chẳng tốt lắm, cứ cảm thấy chuyện xảy ra trước cổng Huyện học vào cuối tháng Mười một năm ngoái đến nay vẫn chưa có hồi kết, không biết Hà huynh đây có còn nhớ rõ chăng?"+

Sở Từ thong thả bước tới, khóe môi ngậm một nụ cười lười nhác. Y vỗ vỗ lên mu bàn tay của Phương Tấn Dương như để trấn an rồi dùng ánh mắt đầy giễu cợt nhìn thẳng vào Hà Tiến. Lời y nói ra khiến mấy học trò đi cùng phải nhịn cười, tự hỏi tự xưng là trí nhớ kém mà lại ghi hận rành mạch đến từng ngày như vậy hả?+

Sắc mặt Hà Tiến lập tức chuyển sang màu gan heo. Hắn chẳng thốt nổi câu nào, chỉ biết cắm đầu rảo bước thật nhanh về phía trước.+

Tề Húc thì ngược lại, hắn tươi cười rạng rỡ rồi chắp tay chào Sở Từ: "Đã lâu không gặp, Sở huynh vẫn hóm hỉnh như ngày nào."+

"Tề huynh cũng vẫn anh tuấn tiêu sái như xưa, khiến bọn ta vô cùng ngưỡng mộ." Sở Từ cũng chắp tay đáp lễ rồi bắt đầu lên tiếng chào hỏi những đồng môn khác.+

Mấy người còn lại tuy có quen biết y nhưng giao tình không sâu. Ngày thường ai nấy đều vùi đầu vào sách vở, hiếm khi có dịp tụ tập để tán gẫu những chuyện ngoài lề.+

Cả nhóm vừa đi vừa nói cười vui vẻ cho đến khi dừng chân trước cửa thư phòng của sơn trưởng. Hà Tiến vốn đi trước một bước, nay ngoảnh lại thấy Sở Từ thực sự đi cùng cả đội thì không khỏi trợn tròn mắt. Trong lòng hắn bắt đầu suy diễn lung tung, sắc mặt hết xanh lại xám và vô cùng phức tạp.+

Sở Từ thầm đoán, có lẽ trong đầu hắn đang nghĩ đến mấy chuyện khuất tất đi cửa sau gì đó, bằng không gương mặt kia sao lại lộ vẻ vừa oán hận vừa bất lực tới vậy.+

Tề Húc là người đứng đầu lớp Giáp, tự nhiên việc gõ cửa phải do hắn đảm nhận. Hắn gõ nhẹ lên cửa ba tiếng "cộc, cộc, cộc", ngay sau đó bên trong liền truyền ra giọng nói của sơn trưởng:+

"Vào đi!"+

"Chúng trò xin kính chào sơn trưởng, kính chào trợ giáo Giang."+

Sơn trưởng đang ngồi phía sau bàn viết, còn trợ giáo Giang đứng ngay cạnh bên, dường như đang báo cáo học vụ gì đó với ông.+

Thấy các học trò đã đến đông đủ, sơn trưởng liền nói trợ giáo Giang ra ngoài giải quyết công việc trước. Sau khi vị trợ giáo cáo từ lui ra, sơn trưởng mới ôn tồn bảo: "Các trò không cần phải câu nệ lễ tiết, mau ngồi xuống cả đi."+

Đợi các học trò yên vị xong xuôi, sơn trưởng mới nhìn một lượt rồi cất lời: "Mục đích ta gọi các trò đến đây hôm nay, chắc hẳn các trò cũng đã nghe phong phanh rồi đúng không?"+

Đám học trò đồng loạt gật đầu. Chuyện đã rùm bén lên như vậy, nếu còn nói không biết thì chẳng hóa ra là mở mắt nói lời dối trá hả?+

"Mồng tám tới đây, tức là ngày kia, Chúc đề học sẽ thân hành đến Huyện học để khảo tra bài vở của các trò. Đến lúc đó, chín người các trò phải đứng ở hàng đầu tiên để nghênh đón. Vạn nhất đề học đại nhân có buông lời hỏi han, các trò từ quy củ thưa gửi cho đến cách đối đáp đều phải giữ đúng mực thước, nghiêm cẩn lễ nghi. Nhưng điểm này ta cũng không quá lo ngại, các trò đã có thể nổi bật giữa đám đông thì phương diện nào chắc chắn cũng đã hơn người một bậc rồi. Việc hệ trọng nhất trong hôm nay và ngày mai là mỗi trò phải chuẩn bị sẵn một bài sách luận cùng một bài thơ phú mà mình tâm đắc nhất, để đến lúc đó dâng lên cho đề học đại nhân ngự lãm."+

Ban đầu, Khổng sơn trưởng vốn có ý định chỉ chọn toàn học trò lớp Giáp. Nhưng sau đó ông nghĩ lại, nếu chỉ dùng người lớp Giáp mà tự dưng lại lọt ra một mình Sở Từ đứng trơ trọi ở đó, chẳng phải kẻ tinh đời nhìn vào là thấy có điều bất thường ngay à? Chi bằng cứ chọn vài người đại diện cho cả ba lớp Giáp, Ất, Bính, nghe qua lại có vẻ hợp tình hợp lý hơn.+

Hơn nữa, đây cũng chẳng phải lần đầu tiên ông tiếp đón quan đề học. Theo lẽ thường, đại nhân kia cũng chỉ chọn ra chừng hai ba người để khảo hạch kỹ lưỡng, thời gian còn lại chủ yếu vẫn là chất vấn ông cùng các phu tử về những sự vụ quanh Huyện học mà thôi.+

"Dạ, chúng trò xin khắc cốt ghi tâm lời sơn trưởng dặn dò."+

Trên thực tế, ngay từ khoảnh khắc nghe được phong phanh tin tức, đám học trò đã bắt tay vào mài mực viết văn rồi. Đây chính là cơ hội nghìn năm có một để bộc lộ tài năng, nếu biết nắm chắc trong tay thì con đường công danh sự nghiệp ngày sau coi như đã thuận buồm xuôi gió, một bước lên mây.+